TLALTECUHTLI

W rei. azteckiej bóstwo ziemi płci męskiej lub żeńskiej w postaci wielkiego kajmana, identyfikowane z potworem o imieniu Cipactli lub łączone z nim w małżeńską parę. Wg jednego z mitów, bogini T. miała we wszystkich częściach ciała oczy i usta kąsające jak dzikie zwierzęta. Została zniesiona z wysokości na wody znajdujące się w dole przez Quet- zalcoatla i – Tezcatlipokę, którzy następnie, przybrawszy postać dwóch ogromnych węży, rozerwali ją na pół, z górnej części ciała, bogini (z ramionami) tworząc ziemię, z dolnej niebo. Wierzono, że T. zawodzi nocą, domagając się ofiar z ludzkich serc i krwi, i że nie zamilknie ani nie wyda plonów, dopóki się jej nie nakarmi i nie napoi. TLAZOLTEOTL (azt. „Bogini Nieczystości”) – w rei. azteckiej jedna z bogiń-matek (por. Coatlicue), zwana też Tlaeląuani („Zja- daczka Nieczystości”), patronka narodzin, miłości i oczyszczenia, związana z płodnością i księżycem, uważana za matkę – Cinteotla. Przed T. ludzie wyznawali swe grzechy. Jej wizerunki widniały na budynkach łaźni. Przedstawiano ją często w postaci rodzącej kobiety, odzianej w skórę zdartą z ludzkiej ofiary.

TLALOKOWIE

W@ rei. azteckiej bogowie deszczu i gór, spokrewnieni z Chalchiuhtlicue i Huixtocihuatl, synowie Tlaloka, który czasem uchodził za ich stwórcę. T. było 4, każdy w innym kolorze (por. cinteteo, chakowie), lub wielu, niewielkiego wzrostu. Przebywali w siedzibie Tlaloka. Każdy z nich miał w jednej ręce naczynie, którym czerpał wodę deszczową z 4 kadzi stojących na głównym placu Tlalocanu, a w drugiej kij (gdy rozbijał nim naczynie, powstawał grzmot). Wg mitu o odkryciu kukurydzy, t. przechwycili ziarna wydobyte przez Nanahuatla z „Góry Naszego Pożywienia”. Jako właściciele kukurydzy pojawiają się też w jednym z mitów o upadku Tollan, do którego mieli się pośrednio przyczynić, rozgrywając mecz w pelotę z tolteckim władcą Huemakiem. Stawką w meczu były pióra quetzala oraz równie cenne niebieskozielone kamienie. Gdy Huemac wygrał, t. dostarczyli mu nagrodę w postaci zielonej kukurydzy (liście – pióra, ziarna – kamienie), którą zwycięzca odrzucił ze wzgardą, domagając się prawdziwych piór i kamieni. Jego życzenie zostało spełnione, ale t. zabrali kukurydzę, co sprowadziło na Tollan klęskę nieurodzaju.

TLALOC

W rei. azteckiej bóg deszczu i burzy, opiekun roślin, spokrewniony z tlalokami i Huix- tocihuatl, brat i małżonek – Chalchiuhtlicue, mąż Xochiquetzal uprowadzonej przez Tezcatlipokę. W pięknym i dostatnim Tlaloca- nie, tj. „Miejscu T.”, lokalizowanym na szczytach gór spowitych chmurami, przebywały też inne bóstwa deszczu i dusze ludzi rażonych piorunem, utopionych lub zmarłych na którąś z chorób związanych z wodą. Raj T. jest wyobrażeniem znacznie starszym niż „imperium” azteckie. Przedstawiony został bardzo plastycznie na jednym z fresków w Teotihuacanie, wielkim centrum religijno-kulturowym okresu klasycznego (tj. pierwszego tysiącl. n.e.). Tu też znajduje się tzw. piramida Quetzalcoatla, którą obok „Pierzastego Węża” zdobią wizerunki bóstwa będącego odpowiednikiem T. W Tenochtitlanie T. miał sanktuarium na szczycie głównej piramidy, sąsiadujące z sanktuarium – Huitzilopochtliego. Przedstawiany był zwykle w charakterystycznej masce, z ciałem pomalowanym na niebiesko. Składano mu liczne ofiary z ludzi.

TIUSZTIA(N), Tiuszteń

W mit. mordwińskiej heros, oracz-boha- ter i pierwszy władca, który dzięki swej sile i czarom zwyciężał wrogów Mordwy. Czas jego sprawiedliwych rządów to „złoty wiek”, „wiek T.”, kiedy rodzili się sami chłopcy. T., odziany w złote szaty, mieszka w srebrnych izbach na wschodzie, na szczycie wielkiej góry. Może zesłać nieurodzaj lub nawet katastrofę na kosmiczną skalę. Kiedy znów wystąpi przeciwko swym wrogom, zacznie się ostatnia wojna, która zgubi świat. TKACZKA I PASTERZ – postaci z chińskiego mitu gwiezdnego związanego z dwoma konstelacjami gwiezdnymi (chodzi o 3 gwiazdy z gwiazdozbioru Lutni i również 3 z gwiazdozbioru Orła), które znajdują się po 2 stronach Drogi Mlecznej, zwanej przez Chińczyków Mleczną Rzeką. T. jest córką Tiana; miała tkać z chmur niebiańskie szaty. Była jednak bardzo samotna i aby ją pocieszyć, ojciec wydał ją za mąż. Na męża przeznaczył jej P. przebywającego po drugiej stronie Mlecznej Rzeki. Młoda żona tak zapatrzyła się na swego męża, że przestała tkać. Za karę małżonkowie mogą się spotykać tylko raz w roku, w siódmym dniu siódmego miesiąca, kiedy sroki tworzą na niebie most, po którym T. może przejść na drugą stronę. Pozostałą część roku tęsknią za sobą. Z tym mitem związany jest również szamański motyw wędrówki do nieba, odbywanej przez syna T. i człowieka (który ją podglądnął w kąpieli i podstępem zmusił do małżeństwa).

TINIRAU, Tingilau, Tino Rua

W mit. polinezyjskiej pan ryb i władca morza, mieszkający na zaświatowej wyspie Motu Tapu – „Świętej Wyspie”. Wędrują tam ci, którzy umarli na morzu, popełniając samobójstwo lub ginąc w wyprawie. Przewodnikiem, zwierzęciem T. jest wieloryb Takea-Roa lub rekin. Dła Sa- moańczyków T. był naczelnikiem, który poślubił boginię Hinę. Prawd, w mit. tahitańskiej odpowiada mu Tino Rua – „Dwa Ciała”
główny bóg morski, któremu posłuszne są rekiny, jego posłańcy, stworzony przez Tangaroa. Był on wraz ze swą żoną Hiną raurea przodkiem ludzi. Miał 2 zrośnięte ciała, być może, jedno ludzkie, drugie rybie. Tytułowano go Te Fatu – „Pan”. TIRAWA, Atira Tirawa (pawnee tirawa) – u Paunisów (Ameryka Pn.) stwórcza moc obecna w każdej rzeczy, umożliwiająca życie i ruch. Uosabiana jako najwyższa istota T. Atius – „Ojciec T.”, bóg stwórca, wytyczający bieg zjawisk w przyrodzie. Ustalił łączność między światem ludzi i niebiosami poprzez gwiazdy, które nocą schodzą na ziemię. T. mieszka nad chmurami jako sklepienie nieba. Jego tchnienie wiatr – zapładnia wszystkie istoty. W jedności z nim występuje Ziemia Atira. TISZTRIJA – gwiazda deszczu określana w irańskiej świętej księdze Aweście jako „szef gwiazd”. W irańskim micie o stworzeniu wód walczy z demonem suszy i nieurodzaju Apaoszą, a pomaga mu Sadwes. T., kojarzony ze wschodem, w literaturze średnioperskiej identyfikowany jest z Syriuszem. Najprawdopodobniej jednak przed przybyciem Irańczyków na Wyżynę Irańską był heliakalnie zachodzącymi jesienią Plejadami.

TIERMES, Tirmes

W mit. lapońskiej bóg burzy i deszczu, zwany też Horagalles. Jeździł na białej chmurze z tobołkiem na plecach pełnym błyskawic. Jego wizerunki sporządzano z brzozowego drzewa (por. Pajan-addaa). TIKI (polin. „Przodek”) – w mit. wschodniopolinezyjskiej pierwszy człowiek, przodek ludzkości, syn lub mąż Hiny, ulepiony wraz z nią z gliny lub usypany z ziemi przez bogów. Ich dzieci, poślubiwszy bogów, wydały na świat przodków naczelników (ariki). T. dopuści! się kazirodztwa z własną córką (ew. z 2 córkami – ukrywszy swój fallus w skorupie małża), aby mógł narodzić się przedstawiciel pierwszego pokolenia ludzi. Na innych wyspach T. jest rodzicem wszystkich roślin i zwierząt. Terminem t. określa się też figurki i wisiorki przedstawiające człowieka-embriona (hei-tiki), uosabiającego twórcze moce boga Tane. TIN, Tinia – główny bóg Etrusków. Wraz z – Uni i – Menrvą tworzył najważniejszą triadę panteonu etruskiego, stanowiącą wzorzec dla późniejszej triady rzymskiej: – Jowisz, Junona i – Minerwa. Był bogiem nieba oraz władcą błyskawicy. Rozporządzał 3 rodzajami piorunów. Przedstawiano go jako mężczyznę w średnim wieku z brodą lub jako młodzieńca bez zarostu. W mieście Populonia była świątynia, w której znajdował się archaiczny posąg Tina wykonany z winnej łozy. Jego wizerunek znaleziono też w Satricum, a więc na terytorium Wolsków. Utożsamiono go z greckim Zeusem (lub Uranosem) i rzymskim Jowiszem.

TIAN

Postać z chińskiego kultu oficjalnego, centralnie celebrowanego od czasu wsch. dynastii Han. Kult ten miał tylko jedną świątynię obejmującą swym wpływem całe cesarstwo, która dziś znajduje się w Pekinie. Pierwotnie ołtarz ofiarny był ziemnym kopcem, później jego forma uległa przekształceniu i był budowany w formie systemu wznoszących się jeden nad drugim tarasów. Ofiary składano z bydła, zbóż i wina. T. jest’pierwiastkiem yang, w symbolice Księgi Przemian (Yijing) jest ojcem zapładniającym rodzącą świat – Di („Ziemię”). Jest siłą kreacji związaną z aktywnością, ruchem i mocą czasu, który jest jego podstawą. Dla kosmosu T. jest jego dynamiką. W stosunku do człowieka stanowi naturę  mędrców, siłę cnoty władcy i wyższą część natury (hsing) ludzi i wszystkich innych stworzeń ożywionych i nieożywionych. Jest najwyższym władcą, którego syn (cesarz), na mocy jego dekretu (tianming – „Wola Niebios”) sprawuje władzę w Kraju Środka. Ta funkcja zarezerwowana była jedynie dla cesarza, który jako najwyższy kapłan składał ofiary przy ołtarzu T. Poprawność wykonywanych przez niego aktów rytualnych wpływała na porządek wszechświata (niedopełnienia i pomyłki były przyczyną klęsk żywiołowych lub wewnątrzpaństwowych niepokojów), był bowiem tym, który odnawiał i utrzymywał harmonijny związek człowieka z siłami natury. Gdy jego osobista kwalifikacja moralna była najwyższej próby, to i równowaga sił we wszechświecie była stabilna. Zwykły, pozbawiony prawości człowiek zakłócał naturalny bieg rzeczy, a gdy pozbawionym cnoty był cesarz, to skutki tego były odpowiednio bardziej katastrofalne.

THRAEL

W mit. Germanów pn. praprzodek niewolników, syn – Eddy i Riga. Był niezgrabny, grubokościsty i garbaty, ale też silny, zręczny i pracowity. Jego żona Thir, brzydka i niechlujna, urodziła mu 12 synów i 9 córek. THRUD (sisl. Thrudhr) – w mit. Germanów pn. córka – Thora, prawdopodobnie tożsama z nie nazwaną z imienia córką tego boga, którą asowie przyrzekli Alwisowi, a być może także z walkirią
o identycznym imieniu. W folklorze niemieckim Trudę (Drude, Drut) to duch w kobiecej postaci, zazwyczaj złowrogi, zmora dusząca ludzi po nocach, wiedźma. THURSY (sisl., 1. poj. thurs, thuss) – w mit. Germanów pn. częste określenie olbrzymów, czasem używane zamiennie z nazwą trolle. Władcą t. miał być posiadający ogromne bogactwa Thrym, który ukradł Thorowi młot Mjóllnir, żeby wymienić go na Freyję, i którego – asowie przechytrzyli, odzyskując młot podstępem, nie oddawszy mu Freyi za żonę. TIAMAT (akad. „Morze”) – bogini babilońska, jedno z bóstw pierwotnych, uosobienie oceanu wody słonej. W babilońskim eposie Enuma elisz występuje obok swego męża Apsu, oceanu wód słodkich, i wezyra Mummu, jako rodzicielka bogów. Kiedy Apsu i Mummu przedstawiają plan zniszczenia młodszych bogów z powodu ich dokuczliwego hałasowania, T. protestuje. Jednakże po wykryciu zamiaru Apsu i Mummu przez Boga Ea i pokonaniu ich przez niego T. stwarza wojsko z 11 smokami, na których czele stawia Kingu, swego drugiego męża, przekazując mu tabliczki przeznaczenia. Na wezwanie Ea walkę z T. podejmuje bóg – Marduk. Pokonuje ją za pomocą sieci, wiatrów i strzały. Rozłupawszy T. jak rybę, z jednej jej połowy tworzy niebo, a z drugiej ziemię. T. przedstawiana była w postaci smoka.

THOT

Ogromnie popularny egipski bóg czasu, magii, pisma, języka i Księżyca wyobrażany w ikonografii pod postacią ibisa lub pawiana. T. był czczony przez wpływowy stan pisarzy, jako wynalazca pisma i pan mądrości. Głównym ośrodkiem jego kultu było Hermopolis (eg. Sznumu) w środkowym Egipcie. Powiązania rodzinne T. są niejasne: w Tekstach Piramid uchodzi za brata – Ozyrysa, w teologii memfickiej jest „językiem” Ptaha, w późnych mitach występuje nawet jako zrodzony z głowy Seta, po połknięciu przez niego nasienia – Horusa. W mit. występuje głównie w roli wezyra i wysłańca najwyższego boga. W opowieści o ucieczce Oka Słonecznego T. nakłania je do powrotu i przywraca w ten sposób porządek w świecie. W mitach ozyriańskich jest kochankiem matki bogów Nut i udziela jej jako pan kalendarza 5 dodatkowych dni potrzebnych na poród bogów. W walce Ozyrysa z Setem popiera początkowo Seta, lecz niebawem przechodzi na stronę – Izydy i – Horusa. Jako lekarz i mag składa i ożywia pokrajane ciało Ozyrysa i leczy wyrwane oczy Horusa. Na Sądzie Umarłych pełni rolę niezawodnego sekretarza notującego wynik próby ważenia uczynków. T. spisał również w księdze „słowa mocy”, które stanowią klucz do panowania nad całą widzialną i niewidzialną rzeczywistością. Poszukiwania owej Księgi Thota stanowią kanwę wielu opowiadań mitycznych związanych z cherej chebet (- Dżedi, – Neneferkap- tah, Chaemwese). Grecy identyfikowali T. z – Hermesem, a pogańscy gnostycy przypisywali mu literaturę hermetyczną i nazywali – Hermesem Trismegistosem („Trzykroć Wielkim”).

THJAZI

W mit. Germanów pn. olbrzym, ojciec Skadi. Pragnąc zachować wieczną młodość, porwał Lokiego i zażądał od niego jako okupu jabłek – Idun. Loki wydał podstępnie łatwowierną Idun olbrzymowi, ale potem, zmuszony przez gwałtownie starzejących się bogów do sprowadzenia Idun z powrotem do Asgardu, siedziby – asów, wykradł ją T. Gdy Loki, odziany w sokolą szatę – Freyi, uciekał dzierżąc w szponach Idun zamienioną wraz z jabłkami w orzeszek, T. przybrał postać orła i ruszył w pościg, podczas którego, już na obrzeżach Asgardu, wpadł w zasadzkę zastawioną przez asów i poniósł śmierć. Na wieść o tragicznym zgonie ojca Skadi przywdziała zbroję i ruszyła do Asgardu, aby go pomścić. Asowie nakłonili ją jednak do ugody. W ramach rekompensaty Odyn rzucił oczy T. na niebo i uczynił z nich 2 gwiazdy. THOR (sisl. Thórr) – w mit. Germanów pn. potężny, rudowłosy bóg burzy i płodności, syn Fjorgyn lub Jord i Odyna, mąż Sif, ojciec – Thrud, – Magniego i Modiego, uważany za obrońcę bogów i ludzi, pogromca olbrzymów; zabił m.in. Hrungnira i Geir- roda (1). Jego atrybuty to cudowny młot Mjóllnir, żelazna rękawica, pas mocy i wóz zaprzężony w 2 kozły, którym zwykle podróżował, prawie zawsze zmierzając w kierunku Jotunheimu, „Kraju Olbrzymów”. Do najbardziej znanych podróży T. należy wyprawa po kocioł Hymi- ra, podczas której stoczył pojedynek ze swym największym wrogiem, Midgardsormem, a także wyprawa po skradziony Mjóllnir, na którą wyruszył przebrany za Freyję w stroju ślubnym, udając boską oblubienicę władcy thursów. T. był dobrodusznym osiłkiem, tęgim piwoszem i żarłokiem o niezbyt lotnym umyśle. Jednakże, zaangażowany emocjonalnie, potrafił przechytrzyć mądrego Alwisa. Gdy nadejdzie koniec świata, zmierzy się raz jeszcze z Midgardsormem i obaj poniosą śmierć. Jego południowogermańskim odpowiednikiem był Donar.

error: Content is protected !!